O5361 <_> Grazyna Michniewicz 29/01/2021 08:38:22 Location, Location date, Location user <_> marcelina_chojecka 22/01/2021 17:24:45 Journal <_> Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 12:05:00 Current location note, Location, Location date <_> Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 12:04:16 Current location note, Location, Location date, Location user <_> Anna Adamusinska-Tasak 12/12/2020 18:54:19 Date <_> Anna Adamusinska-Tasak 12/12/2020 18:54:00 Brief description <_> Anna Adamusinska-Tasak 12/12/2020 18:46:53 Date, Dates, Note, Role <_> Anna Adamusinska-Tasak 12/12/2020 18:45:53 Brief description <_> Marta Syrzistie 26/11/2020 09:27:50 Right begin date, Right restriction, Right type <_> Anna Adamusinska-Tasak 04/11/2020 07:15:46 Brief description <_> Marta Tabakiernik 02/10/2020 09:05:40 Journal <_> Marta Tabakiernik 30/05/2020 13:05:26 Journal <_> lidia_bialucha 26/05/2020 23:00:48 Brief description, Note, Object history note, Owner, Ownership, Ownership access, Ownership category, Ownership dates, Ownership exchange method, Ownership exchange price, Ownership place <_> lidia_bialucha 23/05/2020 12:40:07 Brief description, Inscription description, Inscription position, Note <_> Lukasz Kaczmarowski 24/04/2020 16:09:15 Current location note, Location, Location date, Location user <_> Grazyna Michniewicz 10/03/2020 15:14:26 Current location note, Location, Location date, Location user <_> lidia_bialucha 08/03/2020 15:41:41 Inscription description <_> karolina_zawadzka 06/03/2020 10:53:10 Journal <_> Magdalena Kulig 06/03/2020 10:28:32 Journal <_> karolina_zawadzka 06/03/2020 10:16:36 Journal <_> lidia_bialucha 01/03/2020 13:27:31 Brief description, Content (organisation), Content - organisation, Content - organisation role/association, Inscriber, Inscription content, Inscription date, Inscription description, Inscription interpretation, Inscription language, Inscription medium, Inscription method, Inscription position, Inscription script, Inscription translation, Inscription transliteration, Inscription type, Role <_> lidia_bialucha 28/02/2020 18:58:05 Language, Title, Title translation, Title type <_> Grazyna Michniewicz 25/11/2019 14:48:47 Other number, Other number type <_> marta_zaborowska 06/11/2019 09:59:05 Hazard, Hazard date, Hazards note <_> marta_zaborowska 18/10/2019 15:06:51 Condition note <_> marta_zaborowska 18/10/2019 15:05:28 Condition note <_> marta_zaborowska 18/10/2019 15:02:30 Completeness, Completeness date, Completeness note, Condition, Condition checker, Condition date, Condition note, Conservation treatment priority, Hazard, Hazard date, Hazards note, Technical assessment, Technical assessment date <_> Grazyna Michniewicz 12/09/2019 10:30:59 Object valuation, Object valuation date, Object valuation note, Object valuation renewal date, Object valuation type <_> karolina_zawadzka 29/08/2019 10:45:14 Dimension, Dimensions <_> marcelina_chojecka 09/08/2019 14:52:00 Dimension <_> marcelina_chojecka 09/08/2019 14:47:07 Dimension <_> marcelina_chojecka 09/08/2019 14:46:45 Dimension <_> marta_zaborowska 07/08/2019 15:24:46 Dimension <_> Arkadiusz Roszkowski 24/04/2019 17:00:49 Image type <_> malgorzata_zawadzka 20/12/2018 16:31:28 Note, Organisation, Organisations, Person, Persons, Role <_> malgorzata_zawadzka 14/12/2018 18:07:22 Organisation <_> malgorzata_zawadzka 14/12/2018 17:43:42 Note, Organisation, Organisations, Person, Persons, Role <_> Arkadiusz Roszkowski 11/12/2018 17:12:21 Dimension <_> Maciej Janicki 27/11/2018 16:39:50 Journal <_> Grazyna Michniewicz 26/11/2018 10:43:48 Original object purchase price <_> Arkadiusz Roszkowski 25/09/2018 17:39:48 Owner <_> Arkadiusz Roszkowski 25/09/2018 17:39:32 Object name, Object name currency, Object name language <_> Arkadiusz Roszkowski 19/09/2018 15:48:31 Material <_> Maciej Janicki 12/09/2018 14:49:48 Journal <_> Magdalena Kulig 30/08/2018 10:55:12 Dimension <_> Magdalena Kulig 30/08/2018 10:54:58 Dimension <_> Magdalena Kulig 30/08/2018 10:54:42 Dimension <_> Arkadiusz Roszkowski 24/08/2018 12:34:58 Technique <_> Arkadiusz Roszkowski 24/08/2018 12:33:19 Object production place <_> Maciej Janicki 09/05/2018 19:43:59 Journal <_> Arkadiusz Roszkowski 16/02/2018 11:40:51 Object name <_> Lukasz Pisarzewski 15/02/2018 17:53:23 Journal, Parent, URL slug <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:11:11 Image type <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:10:14 Image, Image type, Images <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:10:13 Image, Image type, Images <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:10:13 Image, Image type, Images <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:10:12 Image, Image type, Images <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:10:11 Image, Image type, Images <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:10:11 Image, Image type, Images <_> Arkadiusz Roszkowski 29/01/2018 17:08:15 Object production person role/association <_> Marta Mejzner 12/12/2017 08:57:43 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type, Procedures <_> Arkadiusz Roszkowski 11/12/2017 17:21:17 Content - person, Object production person, Object status <_> Arkadiusz Roszkowski 11/12/2017 17:20:01 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type, Procedures <_> Marta Mejzner 05/12/2017 09:09:58 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type, Procedures <_> Lukasz Pisarzewski 17/11/2017 10:47:29 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type, Procedures <_> Lukasz Pisarzewski 17/11/2017 10:44:40 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type, Procedures <_> Lukasz Pisarzewski 14/11/2017 14:54:55 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type, Procedures <_> Maciej Janicki 05/07/2017 22:41:06 Confidentiality Note <_> Maciej Janicki 23/06/2017 14:04:27 Confidentiality Note <_> Maciej Janicki 22/06/2017 12:31:47 Recording progress <_> Magdalena Kulig 10/06/2017 13:47:20 Inventory data complete? <_> Arkadiusz Roszkowski 15/02/2017 16:09:13 Catalogue data complete? <_> Arkadiusz Roszkowski 15/02/2017 15:33:16 Catalogue data complete? <_> Maciej Janicki 24/01/2017 09:25:11 Available on the website? <_> Lukasz Pisarzewski 20/01/2017 15:08:59 Brief description <_> Lukasz Pisarzewski 20/01/2017 15:06:03 Brief description <_> admin4 18/12/2015 18:03:21 Available on the website? <_> admin4 18/12/2015 17:55:46 Available on the website? <_> admin3 27/10/2015 09:55:08 Material <_> admin3 20/08/2015 13:52:50 Object history note <_> admin3 20/08/2015 13:15:57 Object history note <_> admin3 20/08/2015 13:13:15 Object history note, Owner <_> admin3 26/01/2015 15:19:18 Object name, Whole object name <_> admin3 30/07/2014 15:20:55 Content - person, Content - person role/association <_> Magdalena Kulig 14/04/2014 09:29:00 Original object purchase price, Original object purchase price denomination <_> admin3 05/03/2014 18:01:47 Image <_> admin3 05/03/2014 18:01:41 Image <_> admin3 05/03/2014 18:01:32 Image, Image type, Object images <_> admin3 08/01/2014 11:27:19 Procedure ID, Procedure association, Procedure sequence, Procedure status, Procedure type <_> admin3 17/12/2012 13:08:01 CREATION <_> WHOLE <_> 1 <_> mc_6_profil_prawy_wk_2011_05_19 9184 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_twarz_wk_2011_05_19 9187 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_profil_lewy_wk_2011_05_19 9183 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_czolo_wk_2011_05_19 9182 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_szyja_wk_2011_05_19 9186 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_spod_wk_2011_05_19 9185 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_1_ed_ar_2017_09_06_1_m 33949 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_2_ed_ar_2017_09_06_1_m 33950 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_3_ed_ar_2017_09_06_1_m 33951 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_4_ed_ar_2017_09_06_1_m 33952 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_5_ed_ar_2017_09_06_1_m 33953 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_6_ed_ar_2017_09_06_1_m 33954 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> COM THES43 1.P00QD@ 18/10/2019 18/10/2019 18/10/2019 <_> GD THES49633 AAT.E?.7.3.1.2.=O 18/10/2019 18/10/2019 18/10/2019 Marta Zaborowska Drobne otarcia na odwrociu, na czubku nosa i uszach. 0 - nie wymaga interwencji konserwatorskiej THES25957 1.P0U2T0057 <_> entomologiczne - 0 - brak śladów żerowania owadów THES25951 1.P0U2T00745 5/11/2019 05/11/2019 05/11/2019 <_> mikrobiologiczne - 0 - brak śladów ataku mikrobiologicznego THES25947 1.P0U2T0074E 18/10/2019 18/10/2019 18/10/2019 <_> Chopin, Fryderyk Franciszek AUTH49 osoba portretowana THES3115 1.P1?VXU <_> height GETTY:300055644 AAT.E?.7.1.1.2.0?.C.1.6 299 mm AUTH8 taśma zwijana Jobi 29/07/2019 29/07/2019 29/07/2019 cm 0.0 0.1 <_> width GETTY:300055647 AAT.E?.7.1.1.2.0?.C.1.: 163 mm AUTH8 taśma zwijana Jobi 29/08/2019 29/08/2019 29/08/2019 cm 0.0 0.1 <_> length GETTY:300055645 AAT.E?.7.1.1.2.0?.C.1.7 163 mm AUTH8 taśma zwijana jobi 29/07/2019 29/07/2019 29/07/2019 cm 0.0 0.1 <_> heavyweight GETTY:300149676 AAT.E?.7.1.1.2.27.1 1,48 kg AUTH4 scale STEINBERG 07/08/2019 07/08/2019 07/08/2019 <_> "MOULAGE MUSEE DU LOUVRE Reproduction" Réunion des musées nationaux - Grand Palais (Paryż) - Ateliers d’Art - Atelier de moulage AUTH4041 autor THES16792 1.P1?VUXE French (language) GETTY:300388306 AAT.E?.3.1.9.1.2.0>8 rear GETTY:300010287 AAT.E?.7.1.1.2.0R.3.6 stempel inny THES34281 1.P1?W:E <_> plaster of Paris GETTY:300014927 AAT.E?.5.1.1.4.0F.1.6.1.4.3 2. Kopia THES224 1.R3.P.:.P pierwsza wersja THES3344 1.P0U22AUE Chopin. Historia maski pośmiertnej redPor [Andrzej Wat] 17.06.1999 Trzy pokolenia Mickiewiczów, przez 103 lata chroniły sekretu prawdziwej maski Fryderyka Chopina. Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu prenumeraty cyfrowej Pod koniec kwietnia 1982 roku przyjaciel mój, profesor Karol Sterling (podówczas kustosz Muzeum Luwru), zwrócił moją uwagę na otrzymany właśnie katalog słynnego Domu Aukcyjnego - Hotel Drouot. Na okładce katalogu zamieszczona była fotografia oryginalnej maski pośmiertnej Chopina z napisem: "Maska pośmiertna Fryderyka Chopina w gipsie (nie retuszowana) wykonana przez Clesingera". Udałem się natychmiast do Hotel Drouot, gdzie eksponowana była wśród innych przeznaczonych na aukcję obiektów. Niepowtarzalne i do dziś wstrząsające wrażenie. Miałem poczucie, iż jestem uprzywilejowanym świadkiem czegoś NIEZWYKŁEGO, a co dotyka najgłębiej tragicznie bolesnej, a zarazem śmiertelnej ludzkości Chopina... Znana powszechnie pośmiertna jego maska z zastygłym w niej gipsowym pięknem - dalekie echo portretu Delacroix - byłali tylko MASKĄ nałożoną na prawdziwe oblicze zmarłego w Paryżu, na placu Vendome, kompozytora. 5 maja, w dniu, w którym odbyła się licytacja, obowiązki zawodowe sprawiły, iż byłem daleko od Paryża. Natychmiast po powrocie udałem się do Hotel Drouot, gdzie spotkałem licytatora, który dokonał sprzedaży. Nie udało mi się już niestety, co było zresztą do przewidzenia, uzyskać danych dotyczących ówczesnego właściciela maski i osoby, która ją nabyła. Dziś, w związku z przypadającą w tym roku 150. rocznicą śmierci Chopina, postanowiłem dotrzeć do źródeł, ujawnić tajemnicze losy, które przez 133 lata skazały tę narodową relikwię na nieistnienie. Tak było do aukcji, a co powiedzieć o dalszych 17 latach milczenia?... Dwie maski pośmiertne Chopina Jedynie archiwum Drouot, przechowujące katalogi aukcyjne, jak i dokumentację dotyczącą sprzedawanych tam przedmiotów, było w stanie udzielić niezbędnych mi informacji. Pierwszą rewelacją okazał się być dla mnie szczegółowy opis maski: "Maska pośmiertna oryginalna Fryderyka Chopina (1810-1849) w gipsie (nie retuszowana) wykonana przez Jean-Baptiste'a Clesingera. Z tyłu pieczęć woskowa Marii Mickiewicz (wnuczki Adama Mickiewicza) [podkr. moje - A.W.] 303x0,165 m - wysokość: 0,165 m". Wynikało z tego niezbicie, iż musiała ona należeć uprzednio do Adama Mickiewicza, co potwierdza zresztą zawarta w dokumentacji jej genealogia. Przytaczam ją w całości: "Chopin zmarł w Paryżu w nocy z 16-go na 17-go października 1849 roku, 12 Place Vendome. Trzynastego stycznia 1850 roku, Miss Stirling, była uczennica i oddana przyjaciółka Chopina, pisała do siostry kompozytora, Ludwiki Jędrzejewicz1), iż parę godzin po zgonie, Clesinger zdjął dwie formy twarzy w celu wykonania masek pośmiertnych. Z pierwszej formy rzeźbiarz odlał maskę, którą zatrzymał dla siebie. Zachowała ona włoski z brody zmarłego. Tę właśnie wzruszającą pamiątkę przedstawiamy na aukcji. Druga forma posłużyła Clesingerowi do wykonania maski lekko podretuszowanej, aby wyidealizować twarz zniekształconą nieco przez śmierć. Ta właśnie maska została przekazana rodzinie Chopina w Polsce na prośbę Miss Stirling (przechowywana w Muzeum w Warszawie, któremu została przekazana przez jednego z potomków siostry kompozytora). Przed jej odesłaniem do Polski Clesinger wykonał z tej maski odlewy, które znajdują się dzisiaj w Muzeum Mickiewicza w Paryżu, w Manchester College of Music (dar Miss Stirling) i w Muzeum Narodowym w Krakowie. Te trzy maski podobne są do maski wyretuszowanej, a znajdującej się w Muzeum w Warszawie i zarazem różne od wystawionej tu niewyretuszowanej maski Chopina. Przechowywana przez Clesingera maska ta znalazła się następnie w posiadaniu Adama Mickiewicza. Jego potomek - wnuczka - ofiarowała ją rodzinie obecnego właściciela"2) [podkr. moje - A.W.]. Można tu jedynie zauważyć, iż określenie "lekko podretuszowana" w odniesieniu do znanej nam maski, kiedy porównamy ją z oryginałem, jest co najmniej eufemizmem... Niech nam posłuży za komentarz świadectwo Jane Stirling, obecnej wielokrotnie w atelier Clesingera w trakcie jego pracy nad maską Chopina. W liście z 21 stycznia 1850 roku3) do Ludwiki Jędrzejewicz, a więc trzy miesiące po śmierci kompozytora, Jane Stirling, dzieląc się z siostrą Chopina wrażeniem, jakie wywarła na niej skończona w jej obecności maska, pisze: "Co za piękno..." W tych trzech słowach zawarta jest symbolicznie estetyka, jaka miała przyświecać, ponad bolesnym wizerunkiem śmierci, kreacji przekazywanej potomności maski Fryderyka Chopina. Pozwala nam to również zrozumieć, co od początku skłoniło Clesingera do zachowania oryginału, który na szczęście trafił do rąk Mickiewicza. Chodziło tu z pewnością również o rodzinę w Polsce, dla której maska była przeznaczona, o zaoszczędzenie jej szoku. Co do samej istoty tej transfiguracji nie omylimy się, twierdząc, iż Clesinger, modny skądinąd w Paryżu rzeźbiarz, zięć George Sand, inspirowany duchem czasu pragnął ponad wszystko nadać śmiertelnym rysom Chopina oblicze przenoszące go na zawsze do romantycznego Panteonu. Przywołując ducha czasu, nie sposób nie wspomnieć o monumentalnym fresku wykonanym przez Eugeniusza Delacroix, wiernego i czułego przyjaciela Chopina, zdobiącym kopułę Biblioteki Senatu w Pałacu Luksemburskim w Paryżu. Pokazuje on scenę z mitologicznych Pól Elizejskich, gdzie Dante o rysach Chopina przedstawiony jest przez Wergiliusza Homerowi. W grupie Orfeusza, Hezjoda i Safo odnajdujemy George Sand w postaci Aspazji. Śladami maski: rodzina Mickiewiczów Powracając do maski, wiemy już, że zachowany początkowo przez Clesingera oryginał znalazł się w posiadaniu Adama Mickiewicza. Trudno dziś dociec, jakie towarzyszyły temu okoliczności. Można natomiast założyć, że Mickiewicz nikomu go specjalnie nie pokazywał. Znalazłyby się przecież jakieś o tym świadectwa. Maskę odziedziczyła po dziadku Maria Mickiewiczówna. Otrzymać ją mogła jedynie od swego ojca, Władysława. W tym miejscu narzuca się zasadnicze pytanie, a mianowicie: dlaczego Władysław Mickiewicz nie ofiarował jej Bibliotece Polskiej w Paryżu4), której był przecież dyrektorem od roku 1893 aż do śmierci w roku 1926? W 1903 roku zakłada w niej Muzeum Adama Mickiewicza, którym kieruje do końca życia. Niemal wszystko, co Muzeum posiada w swoich zbiorach, jest darem Władysława. Jeśli dodamy, że Biblioteka eksponuje niezwykle cenne pamiątki po Chopinie, tym trudniej zrozumieć, czym się kierował Władysław Mickiewicz, nie ujawniając posiadanej przez siebie maski. Maria Mickiewiczówna umiera w roku 1952. Maska pośmiertna Chopina znajdowała się w jej posiadaniu od śmierci jej ojca, tzn. co najmniej od 26 lat. I tu nasuwa się następne pytanie, a mianowicie, czym powodowała się Maria, nie przekazując maski Bibliotece Polskiej w Paryżu, jeśli już nie Polsce... Czyżby rodzinne - od Adama Mickiewicza - niepisane tabu? Otrzymałem w tym względzie, jak i we wszystkim, co dotyczy rodziny Mickiewicza, wyjątkowo cenne informacje od Janusza Odrowąża-Pieniążka, dyrektora Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, któremu wyrażam w tym miejscu prawdziwą wdzięczność. Otóż zmarła w roku 1952 Maria Mickiewiczówna pozostawiła testament. Pisze o tym m.in. pa- ni Halina Natuniewicz w artykule "Zbiory i prace polonijne Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie" (Biblioteka Narodowa, Warszawa 1984): "Pamiątki rodzinne i rękopisy pozostałe w jej mieszkaniu przekazała testamentem narodowi polskiemu. Po ogłoszeniu testamentu w prasie, Ambasada PRL w Paryżu przejęła spuściznę po Marii Mickiewiczównie i przesłała ją do Polski, do istniejącego już wówczas Muzeum A. Mickiewicza w Warszawie". Śladami maski: testament Marii Mickiewiczówny Najistotniejsza informacja znajduje się w przypisie do tego tekstu: "Później się okazało, że nie wszystko zostało przekazane Polsce. Część rzeczy zatrzymał Jan Goss, którego Maria Mickiewiczówna uważała za przybranego syna, a który już w 1952 roku, zaraz po śmierci Marii, zaangażował się w realizację jej testamentu". Sformułowanie niezbyt dla mnie jasne. Co bowiem oznacza "zaangażowanie się" Jana Gossa w "realizację testamentu", jeśli w tym samym zdaniu pani Halina Natuniewicz informuje nas, że "nie wszystko" (jak się później okazało) zostało przekazane Polsce... Nie jest tu bynajmniej tajemnicą, iż "część rzeczy" zatrzymanych przez Jana Gossa, będących częścią przekazu testamentowego Marii Mickiewiczówny, została przez niego sprzedana lub też darowana... I tak na przykład Biblioteka Polska w Paryżu, poza jednym darem, zakupiła od niego trzykrotnie dokumenty pochodzące ze spuścizny po Władysławie Mickiewiczu, odziedziczonej (jeśli chodzi o domowe archiwum) przez Marię. Sprawę Gossa porusza szczegółowo Janusz Odrowąż-Pieniążek w swej książce "Mickiewicziana zbierane po świecie" (Iskry, Warszawa 1998). Zawarty w niej artykuł "W kręgu mistyfikacji" ukazuje przybranego syna Marii Mickiewiczówny jako człowieka głęboko nieuczciwego: "W latach 1952 i 1953 do ówczesnego Muzeum Mickiewicza i Słowackiego w Warszawie (obecne Muzeum Literatury) przybył z Paryża zapis testamentowy Marii Mickiewiczówny, ale jak się później okazało, znacznie uszczuplony przez wykonawcę testamentu, Jana Gossa, który się okazał nie tylko człowiekiem nieuczciwym, ale i postacią spod ciemnej gwiazdy. [...] Jan Goss nie wypełnił warunków testamentu Marii Mickiewiczówny. Część muzealiów i papierów zatrzymał wbrew jej woli i potem sprzedał w Paryżu. Niektóre z nich niszczył". Jedynym, jakże bulwersującym w tym kontekście komentarzem, niech będą słowa Marii zawarte w jej testamencie: "Dziękuję Bogu, że mi dał na czas mojej starości podporę w osobie Jana Gossa, którego kocham i uważam jako mojego przybranego syna. Dziękuję mojemu przybranemu synowi za przywiązanie i poświęcenie, którym mnie otaczał. [...] Wszystko, co będę posiadała w chwili śmierci, zapisuję Państwu Polskiemu z warunkiem, aby przez 5 (pięć) lat wypłacało pobieraną przeze mnie pensję Janowi Gossowi. [...] Mój syn przybrany wskaże ze zwykłą mu uczciwością i poczuciem obowiązku przedmioty, portrety i popiersia, które mają wartość historyczną dla mojej drogiej Polski, a które chcę, aby były wystawiane w Muzeum Narodowym w Warszawie. Po mej śmierci nikt nie będzie żądać rachunków od Jana Gossa, ponieważ mam bezwzględne zaufanie do jego uczciwości. Mój apartament i meble, które nie mają wartości historycznej, będą należały do Jana Gossa. [...] Błogosławiąc mego przybranego syna Jana, polecam mu, aby nigdy nie tracił z oczu swych obowiązków względem Polski"... Śladami maski: kto ją sprzedał na aukcji? Z całości testamentu znajdującego się w Muzeum Literatury, udostępnionego mi przez Janusza Odrowąża-Pieniążka, wynika jasno, że maska pośmiertna Chopina była przeznaczona dla Polski i że jak szereg innych cennych przedmiotów została przywłaszczona sobie przez Gossa. Ale czy wynika z tego, iż to on właśnie sprzedał ją na aukcji? Z przytoczonej na początku relacji eksperta Drouot dowiadujemy się, że Maria ofiarowała maskę Chopina "rodzinie obecnego jej właściciela". Informacja ta prowadzi nas na trudny trop, trudny, bo objęty tajemnicą zawodową. Rozumiemy, że "obecny właściciel" (osoba, która wystawiła maskę na aukcję) nie otrzymał jej bezpośrednio od Marii, a samo określenie "rodziny", której Maria Mickiewiczówna miałaby ją ofiarować, wykluczałoby a priori jakiekolwiek "pośrednictwo" Gossa. Hipotezę taką należałoby udowodnić, mając na uwadze cel, który od samego początku przyświeca moim poszukiwaniom, a mianowicie zidentyfikowanie obecnego właściciela maski i próba pozyskania jej dla Polski. Jedyną możliwą szansą powodzenia było odszukanie - po 17 latach - eksperta Drouot, który opracował dokumentację i dzięki temu miał bezpośredni kontakt z głównymi aktorami tej aukcji. Wspomniany już na początku profesor Karol Sterling, bez którego moje poszukiwania nie miałyby miejsca, dzieląc się ze mną jednym ze swych odkryć, porównał pracę historyka sztuki do pracy detektywa. Myślę, iż ta właśnie metoda, jak i przysłowiowy łut szczęścia, pozwoliły mi na odnalezienie eksperta, który okazał się ponadto człowiekiem jak najbardziej oddanym polskiej sprawie. Od początku bowiem uważał, iż jedynym godnym miejscem dla maski Chopina jest Polska. Już w pierwszej rozmowie uzyskałem od niego cenę, za którą maska została sprzedana. Suma poważna, jeśli weźmiemy pod uwagę realną wartość 250 000 franków sprzed siedemnastu lat, nie przekraczająca przecież krajowych, a nawet emigracyjnych możliwości. Druga, również bardzo istotna informacja dotyczyła osoby, która maskę sprzedała. Ograniczył się tu ekspert do ogólnej charakterystyki, mówiąc, iż była to "kobieta o azjatyckim typie urody, wdowa po pianiście". Co z tego wynikało, jaki był finał tego "azjatyckiego" tropu ku pośmiertnej masce Fryderyka Chopina, dowiemy się dalej. Dla intermedium zaś dodam, iż w trakcie moich poszukiwań towarzyszyły mi stale szczęśliwe zbiegi okoliczności. Parafrazując tytuł słynnej książki Jacques'a Monod, biologa noblisty, "Le Hasard et la Necessite" ("Przypadek i konieczność"), skłonny jestem uwierzyć w konieczność przypadku... Tak też "w przypadkowej rozmowie" z Basią i Wojtkiem Pszoniakami dowiedziałem się, iż "przypadek" zrządził, że przyjaźnili się oni w latach 80. z Dominique Perrin, dziennikarzem, który - powiedzmy już nieprzypadkowo - pracował jako attache prasowy w wielkiej firmie aukcyjnej Ader - Picard - Tajan przy Hotel Drouot, tej właśnie, której powierzono wystawienie maski Chopina na licytację. Nie pozostawało mi nic innego, jak tylko odszukać pana Perrin, co też uczyniłem. Z rozmowy z nim dowiedziałem się, iż, zważywszy na wyjątkową wartość historyczną maski, firma aukcyjna postanowiła nadać tej sprzedaży jak największy rozgłos. Toteż na parę dni przed aukcją Dominique Perrin uzyskuje zgodę właściciela słynnej firmy jubilerskiej Chaumet, znajdującej się pod numerem 12 przy placu Vendome, tam właśnie, gdzie zmarł Chopin, na zorganizowanie konferencji prasowej wokół eksponowanej w tym celu maski. Na konferencję przybyli licznie dziennikarze i "toutes les televisions" - "wszystkie telewizje" - jak nie bez pewnej emfazy oświadczył mi pan Perrin. Jeśli nawet nie wszystkie, to była tam obecna Telewizja Polska, Dominique Perrin zawiadomił bowiem o tym wydarzeniu naszą Ambasadę, jak i Bibliotekę Polską w Paryżu, Towarzystwo im. Fryderyka Chopina i Telewizję w Warszawie. Maska eksponowana była w salonie na pierwszym piętrze przed oknem, tak aby fotografowie i operatorzy mieli w tle imponującą Kolumnę Vendome. Dygresja pierwsza: gdzie mieszkał Chopin Powiedzmy sobie od razu, czego zresztą nie ukrywał pan Perrin, że w tej efektownej, mediatycznej scenerii nie troszczono się zbytnio o historyczny rygor. I tak według Marii Gordon-Smith i George'a R. Marka, w tłumaczonym na język polski "Chopinie", mieszkanie kompozytora nie znajdowało się we frontowej części kamienicy z salonem, którego okna wychodzą na plac Vendome, lecz, jak podają autorzy, opierając się na badaniach francuskiego muzykologa Henri Musielaka (Polaka z pochodzenia), usytuowane było "po wejściu bramą wjazdową na wewnętrzne podwórze w lewym skrzydle na antresoli i częściowo na parterze, oraz że składało się z siedmiu pokoi z oknami na południe, co potwierdza list Chopina do jego przyjaciela, wiolonczelisty Augusta Franchomme'a, z 17 września 1849 roku, a więc dokładnie na miesiąc przed śmiercią. W liście tym podaje, że lekarze zadecydowali, iż ma wziąć mieszkanie od południa" [podkr. moje - A.W.]. Jakież więc było moje zdumienie, gdy stwierdziłem, że mieszkanie "z oknami na południe", w którym zmarł Fryderyk Chopin, usytuowali nasi autorzy w skrzydle zwróconym dokładnie na północ! Miałem wrażenie, iż otwiera się tu przede mną zaczarowany krąg o wirujących stronach świata, kiedy niespodziewanie odkryłem zupełnie nowy trop wiodący ku pokojom Chopina... Kiedy do przebywającego w Stuttgarcie w 1831 roku kompozytora dociera wiadomość o upadku powstania listopadowego, notuje on gorączkowo w swoim dzienniku: "Pisałem poprzednie karty, nic nie wiedząc - że wróg w domu [...] O Boże jesteś Ty! - Jesteś i nie mścisz się! - czy jeszcze ci nie dość zbrodni moskiewskich - albo - alboś sam Moskal!". Ironia losu sprawiła, iż dom, w którym umierał Chopin na placu Vendome w Paryżu, należał podówczas do ambasady "Moskala"... Śladami maski: Anglicy, Joanna d'Arc i francuski minister kultury Z Placu Vendome powróćmy do Hotel Drouot, gdzie 5 maja 1982 roku odbyła się sprzedaż aukcyjna pośmiertnej maski Chopina. Z relacji eksperta, pana Jean-Pierre'a Duchiron, dowiedziałem się, że licytację wygrała Polska, reprezentowana przez ówczesnego dyrektora Banku PeKaO SA w Paryżu, i że w ostatniej chwili Francja, reprezentowana przez ówczesnego ministra kultury Jacques'a Langa, skorzystała z prawa pierwokupu. Powiedziałem panu Duchiron, iż uważam to za wielkie szczęście dla Polski i że mogłoby być o wiele gorzej, gdyby maska Chopina znalazła się w rękach prywatnych. Wówczas pan Duchiron opowiedział mi o okolicznościach, które poprzedziły samą aukcję. Jak tylko rozeszła się w świecie aukcyjnym wieść o pojawieniu się dotychczas nikomu nieznanej oryginalnej maski pośmiertnej Chopina, zgłosiło się do jej właścicielki dwóch dżentelmenów ze słynnego angielskiego domu aukcyjnego Christie's, zapewniając ją, że uzyska za nią bajońską i nieosiągalną w Paryżu sumę miliona franków, pod warunkiem, rzecz jasna, że maska pójdzie na licytację w ich firmie w Londynie. Czysto handlowy bluff, którym Anglicy chcieli wyeliminować konkurencyjny Hotel Drouot. Przeciwstawił się temu stanowczo J.P. Duchiron, uprzedzając dżentelmenów z Christie's, że jeśli nie ustąpią, sprowokuje on ze strony francuskiej zastosowanie prawa pierwokupu. Spytałem go, czym się tu powodował, na co odpowiedział mi bez wahania: nie lubię Anglików, nie zapominam, że spalili nam na stosie Joannę d'Arc. Niezbadane są wyroki boskie, powiedziałem oddanemu mi panu Duchiron, jeśli ceną za pozyskanie dla Polski pośmiertnej maski Chopina miało być męczeństwo Joanny d'Arc... Ta nieco ryzykowna hipoteza nie zgorszyła mego rozmówcy, w którym, jak w każdym Francuzie, drzemie w głębi duszy wolteriański diabełek. Dygresja druga: Mickiewicz i Chopin Powróćmy jednak do punktu wyjścia, przypominając, iż maska Chopina, od Adama Mickiewicza aż do jego wnuczki Marii, była własnością rodziny. Maria zmarła w roku 1952, przechowując ją do końca u siebie, co oznacza, iż trzy pokolenia Mickiewiczów przez 103 lata chroniły jej sekretu. Aukcja, na której maska została sprzedana, odbyła się w roku 1982, czyli 133 lata po śmierci Chopina, a 30 lat po śmierci Marii... Pozostawiając kabalistom interpretację tych liczb, odnalazłem w nich ezoteryczną i przychylną mi wróżbę. Klucząc tak z maską Chopina wśród cieni Adama, Władysława i Marii, nie mogę się oprzeć pokusie przywołania choćby na krótką chwilę żywego a godnego "Komedii Ludzkiej" obrazu Chopina i Mickiewicza... Poprowadzi nas tu Władysław Mickiewicz, cytujący w swoich "Pamiętnikach" opowieść Antoniusza Dessus, adwokata i zaangażowanego w politykę publicystę, który po upadku rewolucji 1848 roku i następujących po niej represjach policyjnych ukrywał zagrożonego aresztowaniem Mickiewicza w swoim mieszkaniu na ulicy de l'Ancienne Comedie. "Antonin Dessus - pisze Władysław Mickiewicz - opowiadał mi następującą scenę: Gdy raz przyszedłem do Adama Mickiewicza, zobaczyłem w salonie Szopena. Pański ojciec przedstawił mnie, artysta oddał ukłon chłodny, prawie niewidoczny. Miał on wzięcie się i wysuszoną grzeczność ludzi wyższego towarzystwa. Na prośby matki [chodzi tu rzecz jasna o Celinę Mickiewiczową] usiadł niebawem do fortepianu i grał z wielkim uczuciem. Gdy skończył, ojciec pański przegarnął włosy, westchnął głęboko i jął go karcić z taką żywotnością, że sam nie wiedziałem, co mam czynić: >Jak to, zamiast rozwijać w sobie ten dar poruszenia dusz, ty paradujesz na Faubourg Saint-Germain! Mógłbyś porywać tłumy, a zadajesz sobie trud łaskotania nerwów arystokratycznych!<. Im więcej się unosił, tym bardziej się Szopen tulił, kurczył, nie wydając głosu. Wreszcie Mickiewicz zamilkł, a Szopen zaczął nieśmiało grać ludowe piosenki. Czoło poety napogodziło się znowu, a gdy artysta powstał, rozmawiali, jakby nic między niemi nie było zaszło". Trudno chyba o bardziej wytrawny spektakl, w którym hierarchia i charaktery byłyby oddane z równą ostrością. Śladami maski: wszystko się wyjaśnia Powróćmy do naszych poszukiwań. Czerpiąc ze wszystkich znanych mi dotąd źródeł, wywnioskowałem, że brakującym dotąd ogniwem między Marią Mickiewiczówną, jej przybranym synem Janem Gossem a aukcją w Hotel Drouot mógł być jedynie Zdzisław Cyankiewicz, malarz i znany paryski kolekcjoner, posiadacz cennych mickiewiczianów. Zwróciłem się więc, i nie po raz już pierwszy, do Marka Prokopa, archiwisty w Bibliotece Polskiej w Paryżu na Wyspie Świętego Ludwika, z pytaniem, czy widzi on jakiś związek między Gossem, maską Chopina a Cyankiewiczem. - Cyankiewicz?... miał żonę Azjatkę - odpowiedział w sposób co najmniej eliptyczny Marek Prokop. Wszystko stało się dla mnie jasne! Przypomnę tu, iż kiedy po raz pierwszy prosiłem eksperta Drouot o opisanie mi osoby, która wystawiła maskę na licytację, powiedział mi, że była to kobieta o azjatyckim ty-pie urody, wdowa po pianiście. Pomylił się tylko w jednym: Zdzisław Cyankiewicz grał świetnie na skrzypcach, pianistką zaś była jego żona Ting-Tien, Chinka urodzona w Indonezji... Po wstępnej rozmowie telefonicznej, pełen emocji udałem się do pani Ting-Tien Cyankiewiczowej, właścicielki pośmiertnej maski Chopina do 1982 roku. Wiedziałem bowiem, iż po raz pierwszy ujawnią się okoliczności, w jakich ten ukrywany przez trzy pokolenia Mickiewiczów wizerunek Chopina z rąk Marii przeszedł w cudze ręce. Ting-Tien przyjęła mnie w niewielkim atelier malarskim z mezzanino służącym jej za mieszkanie, gdzie z piątego piętra widoczny był w dole Kanał Saint-Martin z przerzuconymi nad nim metalowymi mostkami w kształcie łuków i zarysowującymi się w dali progami śluz. Łącząca w sobie arystokratyczną aurę swych chińskich przodków z paryską bohemą Ting-Tien zaskakiwała w rozmowie niezwykłą wprost łatwością, z jaką przenosiła się w swoich wspomnieniach po lądach, ludziach i językach. A oto jej relacja: Będąc pianistką, uczennicą znanej w swoim czasie Lili Kraus i jednocześnie malarką mającą w swym dorobku liczne wystawy, poznaje w Paryżu Zdzisława Cyankiewicza, za którego wychodzi za mąż w połowie lat 50. Po śmierci Marii Mickiewiczówny w 1952 roku, zaprzyjaźniony z nią od dawna Zdzisław Cyankiewicz opiekuje się żyjącym w skrajnym ubóstwie i opuszczeniu Janem Gossem. Goss, mieszkający w skromnym pokoiku na poddaszu, zwykł przychodzić do państwa Cyankiewiczów raz w tygodniu na tradycyjny niedzielny obiad. Pewnego dnia, kiedy Goss nie zjawił się u nich na obiedzie, zaniepokojony tym jego przyjaciel udał się do niego do domu, gdzie zastał go w bardzo ciężkim stanie. Goss nie miał już sił, aby podnieść się z łóżka. W jakiś czas potem umarł... Taki był oto koniec ukochanego "syna" Marii Mickiewiczówny zwanej Mariotką. Według tego, co opowiedziała mi pani Cyankiewiczowa, Jan Goss ofiarował im maskę Chopina niedługo przed śmiercią w dowód wdzięczności za opiekę. Zdzisław Cyankiewicz umiera tragicznie w 1981 roku, w rok później jego żona decyduje się na sprzedanie maski. Maska Chopina i stan wojenny I oto jesteśmy znowu w Hotel Drouot, od którego rozpocząłem moją opowieść. Od tamtego czasu upłynęło kolejnych siedemnaście lat. Siedemnaście lat niepamięci. Dlaczego znowu zapadła kurtyna na utrwalone przez Clesingera śmiertelne oblicze Chopina? Zwróciłem się po odpowiedź do najbardziej wiarygodnego tu źródła w osobie pani Hanny Wróblewskiej-Straus, kierownika i kustosza Muzeum Chopina w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Zawdzięczam jej uprzejmości udostępnienie mi bogatego materiału prasowego związanego z aukcją, jak również fragmentów korespondencji, którą prowadziła w celu uzyskania jak najściślejszych informacji tyczących maski Chopina. Ograniczę się tu do przekazania najważniejszych faktów. Wiadomość o aukcji wywołała w Polsce jak najbardziej żywe i liczne echa w prasie. Można je zreasumować, mówiąc, iż entuzjazm dla sensacyjnego w sensie narodowym odkrycia przeważał znacznie nad ironią pod adresem sensacyjnego falsyfikatu i frajerów, którzy się dają na to nabrać. W tym ostatnim celował na łamach "Dziennika Polskiego" Bruno Miecugow, którego "idealnie" pasujące do tematu tytuły la Wiech, "Ładny gips" czy "Maska w maskę", nie wymagają komentarza. Po uzyskaniu środków na zakup maski od ówczesnego ministra kultury, pana Józefa Tejchmy, Hanna Wróblewska-Straus miała się udać do Paryża. Stan wojenny uniemożliwił tę podróż, co spowodowało, że Polska reprezentowana była na aukcji przez pana Aleksandra Kowalika, dyrektora Banku PeKaO SA w Paryżu, a zakup maski storpedowany został przez Francję, która w ostatniej chwili skorzystała z prawa pierwokupu. Informacje dotyczące aukcji, przekazane mi przez panią Wróblewską-Straus pokrywają się więc w całości z wersją eksperta Drouot, pana Duchiron, uzupełniając je ważnymi tu dla nas okolicznościami. Otóż w liście do Zdzisława Cyankiewicza z lipca 1982 roku pani Hanna Wróblewska-Straus, powołując się na informacje uzyskane od profesora Witolda Rudzińskiego, zapytuje, dlaczego projektowana przez Zdzisław Cyankiewicza w 1962 roku sprzedaż maski Chopina Towarzystwu nie została zrealizowana. List ten pozostał bez odpowiedzi, Zdzisław Cyankiewicz nie żył już bowiem od roku. Jedynym śladem tego niespełnionego projektu jest krótka wzmianka na ten temat w protokole Rady Naukowej Towarzystwa z 26 maja 1962 r. Dowiadujemy się ponadto, iż po roku 1985 Towarzystwo im. Fryderyka Chopina podjęło starania o pozyskanie maski, które pozostały bez skutku. Czas na konkluzję. Moje trzymiesięczne poszukiwania doprowadziły mnie do miejsca, w którym autentyczna maska pośmiertna Fryderyka Chopina przechowywana jest w warunkach odpowiadających najbardziej rygorystycznym wymogom konserwacji. Wiedziałem, iż stoję wreszcie u progu realizacji celu, jaki przyświecał mi od samego początku: sprowadzenia jej do Polski. Dziś wszystko wskazuje, że ten cel bliski jest realizacji. Miesiąc przed śmiercią po raz ostatni odwiedza Chopina Norwid: "On, w cieniu głębokiego łóżka z firankami, na poduszkach oparty i okręcony szalem, piękny był bardzo, tak jak zawsze, w najpowszedniejszego życia poruszeniach mając coś skończonego, coś monumentalnie zarysowanego... coś, co albo arystokracja ateńska za religię sobie uważać mogła była w najpiękniejszej epoce cywilizacji greckiej". Niech ten wizerunek zawarty w "Czarnych kwiatach" otoczy na zawsze żywą aurą pośmiertną maskę Fryderyka Chopina. 1) Można przypuścić, iż zbulwersowanej śmiercią brata Ludwice, czuwającej przy jego łożu do końca, chciano zaoszczędzić drastycznych detali związanych ze zdjęciem maski, a może samego faktu jej istnienia. Stąd ta o wiele późniejsza wiadomość zawarta w liście adresowanym do niej już do Polski przez Jane Stirling. 2) Powyższy opis, stanowiący zarazem dowód autentyczności wystawionej na aukcję maski Chopina, opatrzony jest przez autora dokumentacji i eksperta Hotel Drouot notą bibliograficzną. Chodzi tu, co warte jest zasygnalizowania, o tekst Mieczysława Idzikowskiego i Bronisława Sydowa, wybitnego znawcy kompozytora, "Les portraits de Frederic Chopin". Tekst ten opublikowany został w numerze specjalnym "La Revue Musicale" (nr 229, 1955) pod ogólnym tytułem: "Autour de Frederic Chopin. Sa correspondance. Ses portraits" [tłum. A.W.]. 3) Jane Wilhelmina Stirling (1804-59). "The First Study of the Life of Chopin's Pupil and Friend" (First Limited Edition of 500 copies. Copyright Audrey Evelyn Bone, 1960). 4) Pragnę tu zaznaczyć, iż wszystko, co dotyczy Biblioteki Polskiej w Paryżu, siedziby Polskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego, którego członkami byli Chopin i Mickiewicz, zawdzięczam jakże cennej pomocy pana Leszka Talki, obecnego dyrektora Biblioteki i prezesa Towarzystwa Na odbywającej się w Paryżu w grudniu zeszłego roku Sesji Mickiewiczowskiej w College de France spotkałem uczestniczącego w niej, a przybyłego z Berna, Jana Zielińskiego, pierwszego edytora "Poezji zebranych" mojego ojca. Umówiliśmy się na dłuższą rozmowę w małej kawiarence u stóp kościoła la Madeleine, do którego przed 149 laty wprowadzono trumnę Fryderyka Chopina. Wszystkie moje myśli skupiały się wówczas na enigmatycznych losach oryginalnej i nieznanej pośmiertnej maski kompozytora, o których wspomniałem w naszej rozmowie. Jan Zieliński, pod wrażeniem mojej opowieści, przypomniał ostatnie chwile Karola Szymanowskiego w Lozannie, jego ówczesną fascynację fotografią Chopina. Później, po otrzymaniu przesłanej przeze mnie fotografii maski, napisał on do mnie: "Maska Chopina NIESAMOWITA. Przypomina trochę pochyleniem słynną topielicę z Sekwany, o której tak pięknie mówi u Rilkego Malte". Moje skojarzenia idą tu ku realistycznym portretom późnego Rzymu, porażającym nas często swym tragicznym patosem. Zacytuję fragment z załączonego przez Jana Zielińskiego artykułu "Ostatnie dnie K. Szymanowskiego" pióra Leonii Gradstein, opublikowanego w 1937 roku w warszawskiej "Muzyce": "Kiedy pewnego dnia nadszedł numer warszawskiego czasopisma >Muzyka<, zawierający nieznaną fotografię (dagerotyp) Chopina z ostatnich lat jego życia, Szymanowski po prostu nie mógł się oderwać od tej wzruszającej podobizny Szopena. Całymi godzinami wpatrywał się w zmęczone, wyczerpane cierpieniem oblicze wieszcza muzyki polskiej, kazał mi nawet wyciąć tę reprodukcję i oprawić ją w ramkę, bo pragnął ją ustawić na swym stoliku tuż obok obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, z którym się nigdy nie rozstawał. Mówił dużo o Szopenie, którego rysy po raz pierwszy zobaczył na dagerotypie bez żadnej szminki, w całej aureoli cierpienia i rozterki duchowej. Kiedyś powiedział do mnie smutnym głosem, że w jego własnym losie dużo jest podobieństwa z losem Szopena, gdyż jest chory, z dala od kraju, cierpi i tęskni do swych bliskich". Świadectwo tym bardziej wstrząsające, iż czytelnik ma dziś po raz pierwszy przed oczyma, obok oblicza zmarłego Chopina, jego ostatnią fotografię zrobioną niespełna na rok przed śmiercią (patrz obok). Tę właśnie, którą miał przed oczyma umierający z dala od kraju Karol Szymanowski. Cały tekst: http://wyborcza.pl/1,75248,139677.html#ixzz3jLvIsFTO <_> 294 środki trwałe THES52451 1.P1N Autor nieznany, Maska pośmiertna Fryderyka Chopina według odlewu pozytywowego Jeana-Baptiste'a Clésingera (1849), odlew, gips, 2003. <_> Odlew maski pośmiernej Fryderyka Chopina Polish (language) tytuł opisowy THES3123 1.W: <_> Réunion des musées nationaux - Grand Palais (Paryż) - Ateliers d’Art - Atelier de moulage AUTH4041 wytwórca / producent THES31945 1.P00V <_> Clésinger, Jean-Baptiste AUTH56 autor pierwowzoru rzeźbiarskiego THES32071 1.P00QR00AX <_> Paris (7008038) GETTY:7008038 =RX.5.2.0T.5=.3=.AG <_> dar Republiki Francuskiej dla Rzeczypospolitej Polskiej <_> casting (process) GETTY:300053104 AAT.E?.1.5.1.2.0M.4 Darowizna Min. Kultury 12 IX 2003 <_> 4,500.00 12/09/2019 12/09/2019 12/09/2019 Wycena przed wydaniem do digitalizacji nzewnętrznej. wartość bieżąca THES230 WRXP? <_> 4410,10 2006 01/01/2006 31/12/2006 <_> Polska. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Warszawa) AUTH163 ograniczony THES253 9E instytucja publiczna THES256 ZQTZK? before 13/09/2003 12/09/2003 dar THES257 ZQTZJ? <_> Towarzystwo imienia Fryderyka Chopina (Warszawa) AUTH17 organizacja pozarządowa THES3153 1.P0?8X>X: 13.09.2003-2005 13/09/2003 31/12/2005 przekazanie w depozyt THES53412 1.P0U2SE Darowizna Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 12 września 2003 <_> 4,410.10 PLN THES2406 1.P0YZZX gips modyfikowany powierzchniowo przecierany <_> 21st century 01/01/2001 10/09/2003 *data powstania obiektu THES15852 1.P00QR0E <_> 1849 01/01/1849 31/12/1849 data wykonania pierwowzoru THES31921 1.P00QR16P 1849 01/01/1849 31/12/1849 Public Domain (domena publiczna/public domain) THES52226 1.P00QR19VYE 2.1 - Green THES42532 =SR.J <_> WHOLE PRO156 Audit XXX 202 <_> 1 PRO1437 Object condition checking and technical assessment - Procedure XXX 94 <_> WHOLE PRO1435 Użytkowanie kolekcji XXX 1083 <_> WHOLE PRO1497 Katalogowanie XXX 2 <_> WHOLE PRO1555 Użytkowanie kolekcji XXX 68 <_> WHOLE PRO1806 Zarządzanie prawami XXX 127 <_> WHOLE PRO1837 Audyt XXX 64 <_> WHOLE PRO2049 Użytkowanie kolekcji XXX 39 <_> WHOLE PRO2056 Użytkowanie kolekcji XXX 1000 <_> WHOLE PRO2078 Użytkowanie kolekcji XXX 1079 <_> WHOLE PRO2088 Użytkowanie kolekcji XXX 2092 <_> <_> WHOLE <_>MC/6 <_> <_> WHOLE MC/6 MC THES1267 1.0V 2006 6 <_> death masks GETTY:300047724 AAT.E?.6.6.3.1.4.2X.5.2 Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 28/01/2021 28/01/2021 28/01/2021 grazyna_michniewicz <_> Przedskarbiec THES920 1.P0TEG.E.4.7 10/12/2020 10/12/2020 10/12/2020 anna_adamusinskatasak Grazyna Michniewicz 29/01/2021 <_> Ikonografia THES923 1.P0TEG.E.4.4 Zdjęcie obiektu z wystawy stałej w związku z remontem pomieszczenia. 7/12/2020 07/12/2020 07/12/2020 anna_adamusinskatasak Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 Powrót obiektu z pracowni digitalizacji zewnętrznej na ekspozycję stałą. 24/04/2020 24/04/2020 24/04/2020 lukasz_kaczmarowski Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> lokalizacja zewnętrzna THES8254 1.P0TEG.Z: Wydanie do digitalizacji zewnętrznej - "MILLROY" Rafał Łochowski i Krzysztof Łochowski spółka jawna, ul. Gwiaździsta 31 lok. 125, 01-651 Warszawa. 10/03/2020 10/03/2020 10/03/2020 grazyna_michniewicz Lukasz Kaczmarowski 24/04/2020 <_> Kopia maski THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 muzealium eksponowane na wystawie stałej 01/03/2010 01/03/2010 01/03/2010 Grazyna Michniewicz 10/03/2020 <_> <_> WHOLE MC/6 MC THES1267 1.0V 2006 6 <_> death masks GETTY:300047724 AAT.E?.6.6.3.1.4.2X.5.2 Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 28/01/2021 28/01/2021 28/01/2021 grazyna_michniewicz <_> Przedskarbiec THES920 1.P0TEG.E.4.7 10/12/2020 10/12/2020 10/12/2020 anna_adamusinskatasak Grazyna Michniewicz 29/01/2021 <_> Ikonografia THES923 1.P0TEG.E.4.4 Zdjęcie obiektu z wystawy stałej w związku z remontem pomieszczenia. 7/12/2020 07/12/2020 07/12/2020 anna_adamusinskatasak Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 Powrót obiektu z pracowni digitalizacji zewnętrznej na ekspozycję stałą. 24/04/2020 24/04/2020 24/04/2020 lukasz_kaczmarowski Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> lokalizacja zewnętrzna THES8254 1.P0TEG.Z: Wydanie do digitalizacji zewnętrznej - "MILLROY" Rafał Łochowski i Krzysztof Łochowski spółka jawna, ul. Gwiaździsta 31 lok. 125, 01-651 Warszawa. 10/03/2020 10/03/2020 10/03/2020 grazyna_michniewicz Lukasz Kaczmarowski 24/04/2020 <_> Kopia maski THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 muzealium eksponowane na wystawie stałej 01/03/2010 01/03/2010 01/03/2010 Grazyna Michniewicz 10/03/2020 <_> SITE-MI+ SITE-MI+ object-mc-6 SITE-MI+ object-mc-6 object digitalizacja 2019 zdjecie do powtorzenia THES30666 1.P0U2T00?3X apm wylaczone z realizacji Polski Cyfrowej <_> WHOLE <_> 1 <_> mc_6_profil_prawy_wk_2011_05_19 9184 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_twarz_wk_2011_05_19 9187 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_profil_lewy_wk_2011_05_19 9183 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_czolo_wk_2011_05_19 9182 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_szyja_wk_2011_05_19 9186 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> mc_6_spod_wk_2011_05_19 9185 high res THES44314 1.P0VJ.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_1_ed_ar_2017_09_06_1_m 33949 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_2_ed_ar_2017_09_06_1_m 33950 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_3_ed_ar_2017_09_06_1_m 33951 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_4_ed_ar_2017_09_06_1_m 33952 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_5_ed_ar_2017_09_06_1_m 33953 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> object_mc_0006_2006_ujecie_6_ed_ar_2017_09_06_1_m 33954 low res THES1320 1.P0V:.P.E <_> COM THES43 1.P00QD@ 18/10/2019 18/10/2019 18/10/2019 <_> GD THES49633 AAT.E?.7.3.1.2.=O 18/10/2019 18/10/2019 18/10/2019 Marta Zaborowska Drobne otarcia na odwrociu, na czubku nosa i uszach. 0 - nie wymaga interwencji konserwatorskiej THES25957 1.P0U2T0057 <_> entomologiczne - 0 - brak śladów żerowania owadów THES25951 1.P0U2T00745 5/11/2019 05/11/2019 05/11/2019 <_> mikrobiologiczne - 0 - brak śladów ataku mikrobiologicznego THES25947 1.P0U2T0074E 18/10/2019 18/10/2019 18/10/2019 <_> Chopin, Fryderyk Franciszek AUTH49 osoba portretowana THES3115 1.P1?VXU <_> height GETTY:300055644 AAT.E?.7.1.1.2.0?.C.1.6 299 mm AUTH8 taśma zwijana Jobi 29/07/2019 29/07/2019 29/07/2019 cm 0.0 0.1 <_> width GETTY:300055647 AAT.E?.7.1.1.2.0?.C.1.: 163 mm AUTH8 taśma zwijana Jobi 29/08/2019 29/08/2019 29/08/2019 cm 0.0 0.1 <_> length GETTY:300055645 AAT.E?.7.1.1.2.0?.C.1.7 163 mm AUTH8 taśma zwijana jobi 29/07/2019 29/07/2019 29/07/2019 cm 0.0 0.1 <_> heavyweight GETTY:300149676 AAT.E?.7.1.1.2.27.1 1,48 kg AUTH4 scale STEINBERG 07/08/2019 07/08/2019 07/08/2019 <_> "MOULAGE MUSEE DU LOUVRE Reproduction" Réunion des musées nationaux - Grand Palais (Paryż) - Ateliers d’Art - Atelier de moulage AUTH4041 autor THES16792 1.P1?VUXE French (language) GETTY:300388306 AAT.E?.3.1.9.1.2.0>8 rear GETTY:300010287 AAT.E?.7.1.1.2.0R.3.6 stempel inny THES34281 1.P1?W:E <_> plaster of Paris GETTY:300014927 AAT.E?.5.1.1.4.0F.1.6.1.4.3 2. Kopia THES224 1.R3.P.:.P pierwsza wersja THES3344 1.P0U22AUE Chopin. Historia maski pośmiertnej redPor [Andrzej Wat] 17.06.1999 Trzy pokolenia Mickiewiczów, przez 103 lata chroniły sekretu prawdziwej maski Fryderyka Chopina. Artykuł otwarty w ramach bezpłatnego limitu prenumeraty cyfrowej Pod koniec kwietnia 1982 roku przyjaciel mój, profesor Karol Sterling (podówczas kustosz Muzeum Luwru), zwrócił moją uwagę na otrzymany właśnie katalog słynnego Domu Aukcyjnego - Hotel Drouot. Na okładce katalogu zamieszczona była fotografia oryginalnej maski pośmiertnej Chopina z napisem: "Maska pośmiertna Fryderyka Chopina w gipsie (nie retuszowana) wykonana przez Clesingera". Udałem się natychmiast do Hotel Drouot, gdzie eksponowana była wśród innych przeznaczonych na aukcję obiektów. Niepowtarzalne i do dziś wstrząsające wrażenie. Miałem poczucie, iż jestem uprzywilejowanym świadkiem czegoś NIEZWYKŁEGO, a co dotyka najgłębiej tragicznie bolesnej, a zarazem śmiertelnej ludzkości Chopina... Znana powszechnie pośmiertna jego maska z zastygłym w niej gipsowym pięknem - dalekie echo portretu Delacroix - byłali tylko MASKĄ nałożoną na prawdziwe oblicze zmarłego w Paryżu, na placu Vendome, kompozytora. 5 maja, w dniu, w którym odbyła się licytacja, obowiązki zawodowe sprawiły, iż byłem daleko od Paryża. Natychmiast po powrocie udałem się do Hotel Drouot, gdzie spotkałem licytatora, który dokonał sprzedaży. Nie udało mi się już niestety, co było zresztą do przewidzenia, uzyskać danych dotyczących ówczesnego właściciela maski i osoby, która ją nabyła. Dziś, w związku z przypadającą w tym roku 150. rocznicą śmierci Chopina, postanowiłem dotrzeć do źródeł, ujawnić tajemnicze losy, które przez 133 lata skazały tę narodową relikwię na nieistnienie. Tak było do aukcji, a co powiedzieć o dalszych 17 latach milczenia?... Dwie maski pośmiertne Chopina Jedynie archiwum Drouot, przechowujące katalogi aukcyjne, jak i dokumentację dotyczącą sprzedawanych tam przedmiotów, było w stanie udzielić niezbędnych mi informacji. Pierwszą rewelacją okazał się być dla mnie szczegółowy opis maski: "Maska pośmiertna oryginalna Fryderyka Chopina (1810-1849) w gipsie (nie retuszowana) wykonana przez Jean-Baptiste'a Clesingera. Z tyłu pieczęć woskowa Marii Mickiewicz (wnuczki Adama Mickiewicza) [podkr. moje - A.W.] 303x0,165 m - wysokość: 0,165 m". Wynikało z tego niezbicie, iż musiała ona należeć uprzednio do Adama Mickiewicza, co potwierdza zresztą zawarta w dokumentacji jej genealogia. Przytaczam ją w całości: "Chopin zmarł w Paryżu w nocy z 16-go na 17-go października 1849 roku, 12 Place Vendome. Trzynastego stycznia 1850 roku, Miss Stirling, była uczennica i oddana przyjaciółka Chopina, pisała do siostry kompozytora, Ludwiki Jędrzejewicz1), iż parę godzin po zgonie, Clesinger zdjął dwie formy twarzy w celu wykonania masek pośmiertnych. Z pierwszej formy rzeźbiarz odlał maskę, którą zatrzymał dla siebie. Zachowała ona włoski z brody zmarłego. Tę właśnie wzruszającą pamiątkę przedstawiamy na aukcji. Druga forma posłużyła Clesingerowi do wykonania maski lekko podretuszowanej, aby wyidealizować twarz zniekształconą nieco przez śmierć. Ta właśnie maska została przekazana rodzinie Chopina w Polsce na prośbę Miss Stirling (przechowywana w Muzeum w Warszawie, któremu została przekazana przez jednego z potomków siostry kompozytora). Przed jej odesłaniem do Polski Clesinger wykonał z tej maski odlewy, które znajdują się dzisiaj w Muzeum Mickiewicza w Paryżu, w Manchester College of Music (dar Miss Stirling) i w Muzeum Narodowym w Krakowie. Te trzy maski podobne są do maski wyretuszowanej, a znajdującej się w Muzeum w Warszawie i zarazem różne od wystawionej tu niewyretuszowanej maski Chopina. Przechowywana przez Clesingera maska ta znalazła się następnie w posiadaniu Adama Mickiewicza. Jego potomek - wnuczka - ofiarowała ją rodzinie obecnego właściciela"2) [podkr. moje - A.W.]. Można tu jedynie zauważyć, iż określenie "lekko podretuszowana" w odniesieniu do znanej nam maski, kiedy porównamy ją z oryginałem, jest co najmniej eufemizmem... Niech nam posłuży za komentarz świadectwo Jane Stirling, obecnej wielokrotnie w atelier Clesingera w trakcie jego pracy nad maską Chopina. W liście z 21 stycznia 1850 roku3) do Ludwiki Jędrzejewicz, a więc trzy miesiące po śmierci kompozytora, Jane Stirling, dzieląc się z siostrą Chopina wrażeniem, jakie wywarła na niej skończona w jej obecności maska, pisze: "Co za piękno..." W tych trzech słowach zawarta jest symbolicznie estetyka, jaka miała przyświecać, ponad bolesnym wizerunkiem śmierci, kreacji przekazywanej potomności maski Fryderyka Chopina. Pozwala nam to również zrozumieć, co od początku skłoniło Clesingera do zachowania oryginału, który na szczęście trafił do rąk Mickiewicza. Chodziło tu z pewnością również o rodzinę w Polsce, dla której maska była przeznaczona, o zaoszczędzenie jej szoku. Co do samej istoty tej transfiguracji nie omylimy się, twierdząc, iż Clesinger, modny skądinąd w Paryżu rzeźbiarz, zięć George Sand, inspirowany duchem czasu pragnął ponad wszystko nadać śmiertelnym rysom Chopina oblicze przenoszące go na zawsze do romantycznego Panteonu. Przywołując ducha czasu, nie sposób nie wspomnieć o monumentalnym fresku wykonanym przez Eugeniusza Delacroix, wiernego i czułego przyjaciela Chopina, zdobiącym kopułę Biblioteki Senatu w Pałacu Luksemburskim w Paryżu. Pokazuje on scenę z mitologicznych Pól Elizejskich, gdzie Dante o rysach Chopina przedstawiony jest przez Wergiliusza Homerowi. W grupie Orfeusza, Hezjoda i Safo odnajdujemy George Sand w postaci Aspazji. Śladami maski: rodzina Mickiewiczów Powracając do maski, wiemy już, że zachowany początkowo przez Clesingera oryginał znalazł się w posiadaniu Adama Mickiewicza. Trudno dziś dociec, jakie towarzyszyły temu okoliczności. Można natomiast założyć, że Mickiewicz nikomu go specjalnie nie pokazywał. Znalazłyby się przecież jakieś o tym świadectwa. Maskę odziedziczyła po dziadku Maria Mickiewiczówna. Otrzymać ją mogła jedynie od swego ojca, Władysława. W tym miejscu narzuca się zasadnicze pytanie, a mianowicie: dlaczego Władysław Mickiewicz nie ofiarował jej Bibliotece Polskiej w Paryżu4), której był przecież dyrektorem od roku 1893 aż do śmierci w roku 1926? W 1903 roku zakłada w niej Muzeum Adama Mickiewicza, którym kieruje do końca życia. Niemal wszystko, co Muzeum posiada w swoich zbiorach, jest darem Władysława. Jeśli dodamy, że Biblioteka eksponuje niezwykle cenne pamiątki po Chopinie, tym trudniej zrozumieć, czym się kierował Władysław Mickiewicz, nie ujawniając posiadanej przez siebie maski. Maria Mickiewiczówna umiera w roku 1952. Maska pośmiertna Chopina znajdowała się w jej posiadaniu od śmierci jej ojca, tzn. co najmniej od 26 lat. I tu nasuwa się następne pytanie, a mianowicie, czym powodowała się Maria, nie przekazując maski Bibliotece Polskiej w Paryżu, jeśli już nie Polsce... Czyżby rodzinne - od Adama Mickiewicza - niepisane tabu? Otrzymałem w tym względzie, jak i we wszystkim, co dotyczy rodziny Mickiewicza, wyjątkowo cenne informacje od Janusza Odrowąża-Pieniążka, dyrektora Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, któremu wyrażam w tym miejscu prawdziwą wdzięczność. Otóż zmarła w roku 1952 Maria Mickiewiczówna pozostawiła testament. Pisze o tym m.in. pa- ni Halina Natuniewicz w artykule "Zbiory i prace polonijne Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie" (Biblioteka Narodowa, Warszawa 1984): "Pamiątki rodzinne i rękopisy pozostałe w jej mieszkaniu przekazała testamentem narodowi polskiemu. Po ogłoszeniu testamentu w prasie, Ambasada PRL w Paryżu przejęła spuściznę po Marii Mickiewiczównie i przesłała ją do Polski, do istniejącego już wówczas Muzeum A. Mickiewicza w Warszawie". Śladami maski: testament Marii Mickiewiczówny Najistotniejsza informacja znajduje się w przypisie do tego tekstu: "Później się okazało, że nie wszystko zostało przekazane Polsce. Część rzeczy zatrzymał Jan Goss, którego Maria Mickiewiczówna uważała za przybranego syna, a który już w 1952 roku, zaraz po śmierci Marii, zaangażował się w realizację jej testamentu". Sformułowanie niezbyt dla mnie jasne. Co bowiem oznacza "zaangażowanie się" Jana Gossa w "realizację testamentu", jeśli w tym samym zdaniu pani Halina Natuniewicz informuje nas, że "nie wszystko" (jak się później okazało) zostało przekazane Polsce... Nie jest tu bynajmniej tajemnicą, iż "część rzeczy" zatrzymanych przez Jana Gossa, będących częścią przekazu testamentowego Marii Mickiewiczówny, została przez niego sprzedana lub też darowana... I tak na przykład Biblioteka Polska w Paryżu, poza jednym darem, zakupiła od niego trzykrotnie dokumenty pochodzące ze spuścizny po Władysławie Mickiewiczu, odziedziczonej (jeśli chodzi o domowe archiwum) przez Marię. Sprawę Gossa porusza szczegółowo Janusz Odrowąż-Pieniążek w swej książce "Mickiewicziana zbierane po świecie" (Iskry, Warszawa 1998). Zawarty w niej artykuł "W kręgu mistyfikacji" ukazuje przybranego syna Marii Mickiewiczówny jako człowieka głęboko nieuczciwego: "W latach 1952 i 1953 do ówczesnego Muzeum Mickiewicza i Słowackiego w Warszawie (obecne Muzeum Literatury) przybył z Paryża zapis testamentowy Marii Mickiewiczówny, ale jak się później okazało, znacznie uszczuplony przez wykonawcę testamentu, Jana Gossa, który się okazał nie tylko człowiekiem nieuczciwym, ale i postacią spod ciemnej gwiazdy. [...] Jan Goss nie wypełnił warunków testamentu Marii Mickiewiczówny. Część muzealiów i papierów zatrzymał wbrew jej woli i potem sprzedał w Paryżu. Niektóre z nich niszczył". Jedynym, jakże bulwersującym w tym kontekście komentarzem, niech będą słowa Marii zawarte w jej testamencie: "Dziękuję Bogu, że mi dał na czas mojej starości podporę w osobie Jana Gossa, którego kocham i uważam jako mojego przybranego syna. Dziękuję mojemu przybranemu synowi za przywiązanie i poświęcenie, którym mnie otaczał. [...] Wszystko, co będę posiadała w chwili śmierci, zapisuję Państwu Polskiemu z warunkiem, aby przez 5 (pięć) lat wypłacało pobieraną przeze mnie pensję Janowi Gossowi. [...] Mój syn przybrany wskaże ze zwykłą mu uczciwością i poczuciem obowiązku przedmioty, portrety i popiersia, które mają wartość historyczną dla mojej drogiej Polski, a które chcę, aby były wystawiane w Muzeum Narodowym w Warszawie. Po mej śmierci nikt nie będzie żądać rachunków od Jana Gossa, ponieważ mam bezwzględne zaufanie do jego uczciwości. Mój apartament i meble, które nie mają wartości historycznej, będą należały do Jana Gossa. [...] Błogosławiąc mego przybranego syna Jana, polecam mu, aby nigdy nie tracił z oczu swych obowiązków względem Polski"... Śladami maski: kto ją sprzedał na aukcji? Z całości testamentu znajdującego się w Muzeum Literatury, udostępnionego mi przez Janusza Odrowąża-Pieniążka, wynika jasno, że maska pośmiertna Chopina była przeznaczona dla Polski i że jak szereg innych cennych przedmiotów została przywłaszczona sobie przez Gossa. Ale czy wynika z tego, iż to on właśnie sprzedał ją na aukcji? Z przytoczonej na początku relacji eksperta Drouot dowiadujemy się, że Maria ofiarowała maskę Chopina "rodzinie obecnego jej właściciela". Informacja ta prowadzi nas na trudny trop, trudny, bo objęty tajemnicą zawodową. Rozumiemy, że "obecny właściciel" (osoba, która wystawiła maskę na aukcję) nie otrzymał jej bezpośrednio od Marii, a samo określenie "rodziny", której Maria Mickiewiczówna miałaby ją ofiarować, wykluczałoby a priori jakiekolwiek "pośrednictwo" Gossa. Hipotezę taką należałoby udowodnić, mając na uwadze cel, który od samego początku przyświeca moim poszukiwaniom, a mianowicie zidentyfikowanie obecnego właściciela maski i próba pozyskania jej dla Polski. Jedyną możliwą szansą powodzenia było odszukanie - po 17 latach - eksperta Drouot, który opracował dokumentację i dzięki temu miał bezpośredni kontakt z głównymi aktorami tej aukcji. Wspomniany już na początku profesor Karol Sterling, bez którego moje poszukiwania nie miałyby miejsca, dzieląc się ze mną jednym ze swych odkryć, porównał pracę historyka sztuki do pracy detektywa. Myślę, iż ta właśnie metoda, jak i przysłowiowy łut szczęścia, pozwoliły mi na odnalezienie eksperta, który okazał się ponadto człowiekiem jak najbardziej oddanym polskiej sprawie. Od początku bowiem uważał, iż jedynym godnym miejscem dla maski Chopina jest Polska. Już w pierwszej rozmowie uzyskałem od niego cenę, za którą maska została sprzedana. Suma poważna, jeśli weźmiemy pod uwagę realną wartość 250 000 franków sprzed siedemnastu lat, nie przekraczająca przecież krajowych, a nawet emigracyjnych możliwości. Druga, również bardzo istotna informacja dotyczyła osoby, która maskę sprzedała. Ograniczył się tu ekspert do ogólnej charakterystyki, mówiąc, iż była to "kobieta o azjatyckim typie urody, wdowa po pianiście". Co z tego wynikało, jaki był finał tego "azjatyckiego" tropu ku pośmiertnej masce Fryderyka Chopina, dowiemy się dalej. Dla intermedium zaś dodam, iż w trakcie moich poszukiwań towarzyszyły mi stale szczęśliwe zbiegi okoliczności. Parafrazując tytuł słynnej książki Jacques'a Monod, biologa noblisty, "Le Hasard et la Necessite" ("Przypadek i konieczność"), skłonny jestem uwierzyć w konieczność przypadku... Tak też "w przypadkowej rozmowie" z Basią i Wojtkiem Pszoniakami dowiedziałem się, iż "przypadek" zrządził, że przyjaźnili się oni w latach 80. z Dominique Perrin, dziennikarzem, który - powiedzmy już nieprzypadkowo - pracował jako attache prasowy w wielkiej firmie aukcyjnej Ader - Picard - Tajan przy Hotel Drouot, tej właśnie, której powierzono wystawienie maski Chopina na licytację. Nie pozostawało mi nic innego, jak tylko odszukać pana Perrin, co też uczyniłem. Z rozmowy z nim dowiedziałem się, iż, zważywszy na wyjątkową wartość historyczną maski, firma aukcyjna postanowiła nadać tej sprzedaży jak największy rozgłos. Toteż na parę dni przed aukcją Dominique Perrin uzyskuje zgodę właściciela słynnej firmy jubilerskiej Chaumet, znajdującej się pod numerem 12 przy placu Vendome, tam właśnie, gdzie zmarł Chopin, na zorganizowanie konferencji prasowej wokół eksponowanej w tym celu maski. Na konferencję przybyli licznie dziennikarze i "toutes les televisions" - "wszystkie telewizje" - jak nie bez pewnej emfazy oświadczył mi pan Perrin. Jeśli nawet nie wszystkie, to była tam obecna Telewizja Polska, Dominique Perrin zawiadomił bowiem o tym wydarzeniu naszą Ambasadę, jak i Bibliotekę Polską w Paryżu, Towarzystwo im. Fryderyka Chopina i Telewizję w Warszawie. Maska eksponowana była w salonie na pierwszym piętrze przed oknem, tak aby fotografowie i operatorzy mieli w tle imponującą Kolumnę Vendome. Dygresja pierwsza: gdzie mieszkał Chopin Powiedzmy sobie od razu, czego zresztą nie ukrywał pan Perrin, że w tej efektownej, mediatycznej scenerii nie troszczono się zbytnio o historyczny rygor. I tak według Marii Gordon-Smith i George'a R. Marka, w tłumaczonym na język polski "Chopinie", mieszkanie kompozytora nie znajdowało się we frontowej części kamienicy z salonem, którego okna wychodzą na plac Vendome, lecz, jak podają autorzy, opierając się na badaniach francuskiego muzykologa Henri Musielaka (Polaka z pochodzenia), usytuowane było "po wejściu bramą wjazdową na wewnętrzne podwórze w lewym skrzydle na antresoli i częściowo na parterze, oraz że składało się z siedmiu pokoi z oknami na południe, co potwierdza list Chopina do jego przyjaciela, wiolonczelisty Augusta Franchomme'a, z 17 września 1849 roku, a więc dokładnie na miesiąc przed śmiercią. W liście tym podaje, że lekarze zadecydowali, iż ma wziąć mieszkanie od południa" [podkr. moje - A.W.]. Jakież więc było moje zdumienie, gdy stwierdziłem, że mieszkanie "z oknami na południe", w którym zmarł Fryderyk Chopin, usytuowali nasi autorzy w skrzydle zwróconym dokładnie na północ! Miałem wrażenie, iż otwiera się tu przede mną zaczarowany krąg o wirujących stronach świata, kiedy niespodziewanie odkryłem zupełnie nowy trop wiodący ku pokojom Chopina... Kiedy do przebywającego w Stuttgarcie w 1831 roku kompozytora dociera wiadomość o upadku powstania listopadowego, notuje on gorączkowo w swoim dzienniku: "Pisałem poprzednie karty, nic nie wiedząc - że wróg w domu [...] O Boże jesteś Ty! - Jesteś i nie mścisz się! - czy jeszcze ci nie dość zbrodni moskiewskich - albo - alboś sam Moskal!". Ironia losu sprawiła, iż dom, w którym umierał Chopin na placu Vendome w Paryżu, należał podówczas do ambasady "Moskala"... Śladami maski: Anglicy, Joanna d'Arc i francuski minister kultury Z Placu Vendome powróćmy do Hotel Drouot, gdzie 5 maja 1982 roku odbyła się sprzedaż aukcyjna pośmiertnej maski Chopina. Z relacji eksperta, pana Jean-Pierre'a Duchiron, dowiedziałem się, że licytację wygrała Polska, reprezentowana przez ówczesnego dyrektora Banku PeKaO SA w Paryżu, i że w ostatniej chwili Francja, reprezentowana przez ówczesnego ministra kultury Jacques'a Langa, skorzystała z prawa pierwokupu. Powiedziałem panu Duchiron, iż uważam to za wielkie szczęście dla Polski i że mogłoby być o wiele gorzej, gdyby maska Chopina znalazła się w rękach prywatnych. Wówczas pan Duchiron opowiedział mi o okolicznościach, które poprzedziły samą aukcję. Jak tylko rozeszła się w świecie aukcyjnym wieść o pojawieniu się dotychczas nikomu nieznanej oryginalnej maski pośmiertnej Chopina, zgłosiło się do jej właścicielki dwóch dżentelmenów ze słynnego angielskiego domu aukcyjnego Christie's, zapewniając ją, że uzyska za nią bajońską i nieosiągalną w Paryżu sumę miliona franków, pod warunkiem, rzecz jasna, że maska pójdzie na licytację w ich firmie w Londynie. Czysto handlowy bluff, którym Anglicy chcieli wyeliminować konkurencyjny Hotel Drouot. Przeciwstawił się temu stanowczo J.P. Duchiron, uprzedzając dżentelmenów z Christie's, że jeśli nie ustąpią, sprowokuje on ze strony francuskiej zastosowanie prawa pierwokupu. Spytałem go, czym się tu powodował, na co odpowiedział mi bez wahania: nie lubię Anglików, nie zapominam, że spalili nam na stosie Joannę d'Arc. Niezbadane są wyroki boskie, powiedziałem oddanemu mi panu Duchiron, jeśli ceną za pozyskanie dla Polski pośmiertnej maski Chopina miało być męczeństwo Joanny d'Arc... Ta nieco ryzykowna hipoteza nie zgorszyła mego rozmówcy, w którym, jak w każdym Francuzie, drzemie w głębi duszy wolteriański diabełek. Dygresja druga: Mickiewicz i Chopin Powróćmy jednak do punktu wyjścia, przypominając, iż maska Chopina, od Adama Mickiewicza aż do jego wnuczki Marii, była własnością rodziny. Maria zmarła w roku 1952, przechowując ją do końca u siebie, co oznacza, iż trzy pokolenia Mickiewiczów przez 103 lata chroniły jej sekretu. Aukcja, na której maska została sprzedana, odbyła się w roku 1982, czyli 133 lata po śmierci Chopina, a 30 lat po śmierci Marii... Pozostawiając kabalistom interpretację tych liczb, odnalazłem w nich ezoteryczną i przychylną mi wróżbę. Klucząc tak z maską Chopina wśród cieni Adama, Władysława i Marii, nie mogę się oprzeć pokusie przywołania choćby na krótką chwilę żywego a godnego "Komedii Ludzkiej" obrazu Chopina i Mickiewicza... Poprowadzi nas tu Władysław Mickiewicz, cytujący w swoich "Pamiętnikach" opowieść Antoniusza Dessus, adwokata i zaangażowanego w politykę publicystę, który po upadku rewolucji 1848 roku i następujących po niej represjach policyjnych ukrywał zagrożonego aresztowaniem Mickiewicza w swoim mieszkaniu na ulicy de l'Ancienne Comedie. "Antonin Dessus - pisze Władysław Mickiewicz - opowiadał mi następującą scenę: Gdy raz przyszedłem do Adama Mickiewicza, zobaczyłem w salonie Szopena. Pański ojciec przedstawił mnie, artysta oddał ukłon chłodny, prawie niewidoczny. Miał on wzięcie się i wysuszoną grzeczność ludzi wyższego towarzystwa. Na prośby matki [chodzi tu rzecz jasna o Celinę Mickiewiczową] usiadł niebawem do fortepianu i grał z wielkim uczuciem. Gdy skończył, ojciec pański przegarnął włosy, westchnął głęboko i jął go karcić z taką żywotnością, że sam nie wiedziałem, co mam czynić: >Jak to, zamiast rozwijać w sobie ten dar poruszenia dusz, ty paradujesz na Faubourg Saint-Germain! Mógłbyś porywać tłumy, a zadajesz sobie trud łaskotania nerwów arystokratycznych!<. Im więcej się unosił, tym bardziej się Szopen tulił, kurczył, nie wydając głosu. Wreszcie Mickiewicz zamilkł, a Szopen zaczął nieśmiało grać ludowe piosenki. Czoło poety napogodziło się znowu, a gdy artysta powstał, rozmawiali, jakby nic między niemi nie było zaszło". Trudno chyba o bardziej wytrawny spektakl, w którym hierarchia i charaktery byłyby oddane z równą ostrością. Śladami maski: wszystko się wyjaśnia Powróćmy do naszych poszukiwań. Czerpiąc ze wszystkich znanych mi dotąd źródeł, wywnioskowałem, że brakującym dotąd ogniwem między Marią Mickiewiczówną, jej przybranym synem Janem Gossem a aukcją w Hotel Drouot mógł być jedynie Zdzisław Cyankiewicz, malarz i znany paryski kolekcjoner, posiadacz cennych mickiewiczianów. Zwróciłem się więc, i nie po raz już pierwszy, do Marka Prokopa, archiwisty w Bibliotece Polskiej w Paryżu na Wyspie Świętego Ludwika, z pytaniem, czy widzi on jakiś związek między Gossem, maską Chopina a Cyankiewiczem. - Cyankiewicz?... miał żonę Azjatkę - odpowiedział w sposób co najmniej eliptyczny Marek Prokop. Wszystko stało się dla mnie jasne! Przypomnę tu, iż kiedy po raz pierwszy prosiłem eksperta Drouot o opisanie mi osoby, która wystawiła maskę na licytację, powiedział mi, że była to kobieta o azjatyckim ty-pie urody, wdowa po pianiście. Pomylił się tylko w jednym: Zdzisław Cyankiewicz grał świetnie na skrzypcach, pianistką zaś była jego żona Ting-Tien, Chinka urodzona w Indonezji... Po wstępnej rozmowie telefonicznej, pełen emocji udałem się do pani Ting-Tien Cyankiewiczowej, właścicielki pośmiertnej maski Chopina do 1982 roku. Wiedziałem bowiem, iż po raz pierwszy ujawnią się okoliczności, w jakich ten ukrywany przez trzy pokolenia Mickiewiczów wizerunek Chopina z rąk Marii przeszedł w cudze ręce. Ting-Tien przyjęła mnie w niewielkim atelier malarskim z mezzanino służącym jej za mieszkanie, gdzie z piątego piętra widoczny był w dole Kanał Saint-Martin z przerzuconymi nad nim metalowymi mostkami w kształcie łuków i zarysowującymi się w dali progami śluz. Łącząca w sobie arystokratyczną aurę swych chińskich przodków z paryską bohemą Ting-Tien zaskakiwała w rozmowie niezwykłą wprost łatwością, z jaką przenosiła się w swoich wspomnieniach po lądach, ludziach i językach. A oto jej relacja: Będąc pianistką, uczennicą znanej w swoim czasie Lili Kraus i jednocześnie malarką mającą w swym dorobku liczne wystawy, poznaje w Paryżu Zdzisława Cyankiewicza, za którego wychodzi za mąż w połowie lat 50. Po śmierci Marii Mickiewiczówny w 1952 roku, zaprzyjaźniony z nią od dawna Zdzisław Cyankiewicz opiekuje się żyjącym w skrajnym ubóstwie i opuszczeniu Janem Gossem. Goss, mieszkający w skromnym pokoiku na poddaszu, zwykł przychodzić do państwa Cyankiewiczów raz w tygodniu na tradycyjny niedzielny obiad. Pewnego dnia, kiedy Goss nie zjawił się u nich na obiedzie, zaniepokojony tym jego przyjaciel udał się do niego do domu, gdzie zastał go w bardzo ciężkim stanie. Goss nie miał już sił, aby podnieść się z łóżka. W jakiś czas potem umarł... Taki był oto koniec ukochanego "syna" Marii Mickiewiczówny zwanej Mariotką. Według tego, co opowiedziała mi pani Cyankiewiczowa, Jan Goss ofiarował im maskę Chopina niedługo przed śmiercią w dowód wdzięczności za opiekę. Zdzisław Cyankiewicz umiera tragicznie w 1981 roku, w rok później jego żona decyduje się na sprzedanie maski. Maska Chopina i stan wojenny I oto jesteśmy znowu w Hotel Drouot, od którego rozpocząłem moją opowieść. Od tamtego czasu upłynęło kolejnych siedemnaście lat. Siedemnaście lat niepamięci. Dlaczego znowu zapadła kurtyna na utrwalone przez Clesingera śmiertelne oblicze Chopina? Zwróciłem się po odpowiedź do najbardziej wiarygodnego tu źródła w osobie pani Hanny Wróblewskiej-Straus, kierownika i kustosza Muzeum Chopina w Towarzystwie im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Zawdzięczam jej uprzejmości udostępnienie mi bogatego materiału prasowego związanego z aukcją, jak również fragmentów korespondencji, którą prowadziła w celu uzyskania jak najściślejszych informacji tyczących maski Chopina. Ograniczę się tu do przekazania najważniejszych faktów. Wiadomość o aukcji wywołała w Polsce jak najbardziej żywe i liczne echa w prasie. Można je zreasumować, mówiąc, iż entuzjazm dla sensacyjnego w sensie narodowym odkrycia przeważał znacznie nad ironią pod adresem sensacyjnego falsyfikatu i frajerów, którzy się dają na to nabrać. W tym ostatnim celował na łamach "Dziennika Polskiego" Bruno Miecugow, którego "idealnie" pasujące do tematu tytuły la Wiech, "Ładny gips" czy "Maska w maskę", nie wymagają komentarza. Po uzyskaniu środków na zakup maski od ówczesnego ministra kultury, pana Józefa Tejchmy, Hanna Wróblewska-Straus miała się udać do Paryża. Stan wojenny uniemożliwił tę podróż, co spowodowało, że Polska reprezentowana była na aukcji przez pana Aleksandra Kowalika, dyrektora Banku PeKaO SA w Paryżu, a zakup maski storpedowany został przez Francję, która w ostatniej chwili skorzystała z prawa pierwokupu. Informacje dotyczące aukcji, przekazane mi przez panią Wróblewską-Straus pokrywają się więc w całości z wersją eksperta Drouot, pana Duchiron, uzupełniając je ważnymi tu dla nas okolicznościami. Otóż w liście do Zdzisława Cyankiewicza z lipca 1982 roku pani Hanna Wróblewska-Straus, powołując się na informacje uzyskane od profesora Witolda Rudzińskiego, zapytuje, dlaczego projektowana przez Zdzisław Cyankiewicza w 1962 roku sprzedaż maski Chopina Towarzystwu nie została zrealizowana. List ten pozostał bez odpowiedzi, Zdzisław Cyankiewicz nie żył już bowiem od roku. Jedynym śladem tego niespełnionego projektu jest krótka wzmianka na ten temat w protokole Rady Naukowej Towarzystwa z 26 maja 1962 r. Dowiadujemy się ponadto, iż po roku 1985 Towarzystwo im. Fryderyka Chopina podjęło starania o pozyskanie maski, które pozostały bez skutku. Czas na konkluzję. Moje trzymiesięczne poszukiwania doprowadziły mnie do miejsca, w którym autentyczna maska pośmiertna Fryderyka Chopina przechowywana jest w warunkach odpowiadających najbardziej rygorystycznym wymogom konserwacji. Wiedziałem, iż stoję wreszcie u progu realizacji celu, jaki przyświecał mi od samego początku: sprowadzenia jej do Polski. Dziś wszystko wskazuje, że ten cel bliski jest realizacji. Miesiąc przed śmiercią po raz ostatni odwiedza Chopina Norwid: "On, w cieniu głębokiego łóżka z firankami, na poduszkach oparty i okręcony szalem, piękny był bardzo, tak jak zawsze, w najpowszedniejszego życia poruszeniach mając coś skończonego, coś monumentalnie zarysowanego... coś, co albo arystokracja ateńska za religię sobie uważać mogła była w najpiękniejszej epoce cywilizacji greckiej". Niech ten wizerunek zawarty w "Czarnych kwiatach" otoczy na zawsze żywą aurą pośmiertną maskę Fryderyka Chopina. 1) Można przypuścić, iż zbulwersowanej śmiercią brata Ludwice, czuwającej przy jego łożu do końca, chciano zaoszczędzić drastycznych detali związanych ze zdjęciem maski, a może samego faktu jej istnienia. Stąd ta o wiele późniejsza wiadomość zawarta w liście adresowanym do niej już do Polski przez Jane Stirling. 2) Powyższy opis, stanowiący zarazem dowód autentyczności wystawionej na aukcję maski Chopina, opatrzony jest przez autora dokumentacji i eksperta Hotel Drouot notą bibliograficzną. Chodzi tu, co warte jest zasygnalizowania, o tekst Mieczysława Idzikowskiego i Bronisława Sydowa, wybitnego znawcy kompozytora, "Les portraits de Frederic Chopin". Tekst ten opublikowany został w numerze specjalnym "La Revue Musicale" (nr 229, 1955) pod ogólnym tytułem: "Autour de Frederic Chopin. Sa correspondance. Ses portraits" [tłum. A.W.]. 3) Jane Wilhelmina Stirling (1804-59). "The First Study of the Life of Chopin's Pupil and Friend" (First Limited Edition of 500 copies. Copyright Audrey Evelyn Bone, 1960). 4) Pragnę tu zaznaczyć, iż wszystko, co dotyczy Biblioteki Polskiej w Paryżu, siedziby Polskiego Towarzystwa Historyczno-Literackiego, którego członkami byli Chopin i Mickiewicz, zawdzięczam jakże cennej pomocy pana Leszka Talki, obecnego dyrektora Biblioteki i prezesa Towarzystwa Na odbywającej się w Paryżu w grudniu zeszłego roku Sesji Mickiewiczowskiej w College de France spotkałem uczestniczącego w niej, a przybyłego z Berna, Jana Zielińskiego, pierwszego edytora "Poezji zebranych" mojego ojca. Umówiliśmy się na dłuższą rozmowę w małej kawiarence u stóp kościoła la Madeleine, do którego przed 149 laty wprowadzono trumnę Fryderyka Chopina. Wszystkie moje myśli skupiały się wówczas na enigmatycznych losach oryginalnej i nieznanej pośmiertnej maski kompozytora, o których wspomniałem w naszej rozmowie. Jan Zieliński, pod wrażeniem mojej opowieści, przypomniał ostatnie chwile Karola Szymanowskiego w Lozannie, jego ówczesną fascynację fotografią Chopina. Później, po otrzymaniu przesłanej przeze mnie fotografii maski, napisał on do mnie: "Maska Chopina NIESAMOWITA. Przypomina trochę pochyleniem słynną topielicę z Sekwany, o której tak pięknie mówi u Rilkego Malte". Moje skojarzenia idą tu ku realistycznym portretom późnego Rzymu, porażającym nas często swym tragicznym patosem. Zacytuję fragment z załączonego przez Jana Zielińskiego artykułu "Ostatnie dnie K. Szymanowskiego" pióra Leonii Gradstein, opublikowanego w 1937 roku w warszawskiej "Muzyce": "Kiedy pewnego dnia nadszedł numer warszawskiego czasopisma >Muzyka<, zawierający nieznaną fotografię (dagerotyp) Chopina z ostatnich lat jego życia, Szymanowski po prostu nie mógł się oderwać od tej wzruszającej podobizny Szopena. Całymi godzinami wpatrywał się w zmęczone, wyczerpane cierpieniem oblicze wieszcza muzyki polskiej, kazał mi nawet wyciąć tę reprodukcję i oprawić ją w ramkę, bo pragnął ją ustawić na swym stoliku tuż obok obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, z którym się nigdy nie rozstawał. Mówił dużo o Szopenie, którego rysy po raz pierwszy zobaczył na dagerotypie bez żadnej szminki, w całej aureoli cierpienia i rozterki duchowej. Kiedyś powiedział do mnie smutnym głosem, że w jego własnym losie dużo jest podobieństwa z losem Szopena, gdyż jest chory, z dala od kraju, cierpi i tęskni do swych bliskich". Świadectwo tym bardziej wstrząsające, iż czytelnik ma dziś po raz pierwszy przed oczyma, obok oblicza zmarłego Chopina, jego ostatnią fotografię zrobioną niespełna na rok przed śmiercią (patrz obok). Tę właśnie, którą miał przed oczyma umierający z dala od kraju Karol Szymanowski. Cały tekst: http://wyborcza.pl/1,75248,139677.html#ixzz3jLvIsFTO <_> 294 środki trwałe THES52451 1.P1N Autor nieznany, Maska pośmiertna Fryderyka Chopina według odlewu pozytywowego Jeana-Baptiste'a Clésingera (1849), odlew, gips, 2003. <_> Odlew maski pośmiernej Fryderyka Chopina Polish (language) tytuł opisowy THES3123 1.W: <_> Réunion des musées nationaux - Grand Palais (Paryż) - Ateliers d’Art - Atelier de moulage AUTH4041 wytwórca / producent THES31945 1.P00V <_> Clésinger, Jean-Baptiste AUTH56 autor pierwowzoru rzeźbiarskiego THES32071 1.P00QR00AX <_> Paris (7008038) GETTY:7008038 =RX.5.2.0T.5=.3=.AG <_> dar Republiki Francuskiej dla Rzeczypospolitej Polskiej <_> casting (process) GETTY:300053104 AAT.E?.1.5.1.2.0M.4 Darowizna Min. Kultury 12 IX 2003 <_> 4,500.00 12/09/2019 12/09/2019 12/09/2019 Wycena przed wydaniem do digitalizacji nzewnętrznej. wartość bieżąca THES230 WRXP? <_> 4410,10 2006 01/01/2006 31/12/2006 <_> Polska. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (Warszawa) AUTH163 ograniczony THES253 9E instytucja publiczna THES256 ZQTZK? before 13/09/2003 12/09/2003 dar THES257 ZQTZJ? <_> Towarzystwo imienia Fryderyka Chopina (Warszawa) AUTH17 organizacja pozarządowa THES3153 1.P0?8X>X: 13.09.2003-2005 13/09/2003 31/12/2005 przekazanie w depozyt THES53412 1.P0U2SE Darowizna Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 12 września 2003 <_> 4,410.10 PLN THES2406 1.P0YZZX gips modyfikowany powierzchniowo przecierany <_> 21st century 01/01/2001 10/09/2003 *data powstania obiektu THES15852 1.P00QR0E <_> 1849 01/01/1849 31/12/1849 data wykonania pierwowzoru THES31921 1.P00QR16P 1849 01/01/1849 31/12/1849 Public Domain (domena publiczna/public domain) THES52226 1.P00QR19VYE 2.1 - Green THES42532 =SR.J <_>WHOLE Y Y Rzeźba i medalierstwo THES1849 1.P1GZZY Rzeźba i medalierstwo THES1849 1.P1GZZY <_> <_> WHOLE MC/6 MC THES1267 1.0V 2006 6 <_> death masks GETTY:300047724 AAT.E?.6.6.3.1.4.2X.5.2 Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 28/01/2021 28/01/2021 28/01/2021 grazyna_michniewicz <_> Przedskarbiec THES920 1.P0TEG.E.4.7 10/12/2020 10/12/2020 10/12/2020 anna_adamusinskatasak Grazyna Michniewicz 29/01/2021 <_> Ikonografia THES923 1.P0TEG.E.4.4 Zdjęcie obiektu z wystawy stałej w związku z remontem pomieszczenia. 7/12/2020 07/12/2020 07/12/2020 anna_adamusinskatasak Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 Powrót obiektu z pracowni digitalizacji zewnętrznej na ekspozycję stałą. 24/04/2020 24/04/2020 24/04/2020 lukasz_kaczmarowski Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> lokalizacja zewnętrzna THES8254 1.P0TEG.Z: Wydanie do digitalizacji zewnętrznej - "MILLROY" Rafał Łochowski i Krzysztof Łochowski spółka jawna, ul. Gwiaździsta 31 lok. 125, 01-651 Warszawa. 10/03/2020 10/03/2020 10/03/2020 grazyna_michniewicz Lukasz Kaczmarowski 24/04/2020 <_> Kopia maski THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 muzealium eksponowane na wystawie stałej 01/03/2010 01/03/2010 01/03/2010 Grazyna Michniewicz 10/03/2020 <_> <_> WHOLE MC/6 MC THES1267 1.0V 2006 6 <_> death masks GETTY:300047724 AAT.E?.6.6.3.1.4.2X.5.2 Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 28/01/2021 28/01/2021 28/01/2021 grazyna_michniewicz <_> Przedskarbiec THES920 1.P0TEG.E.4.7 10/12/2020 10/12/2020 10/12/2020 anna_adamusinskatasak Grazyna Michniewicz 29/01/2021 <_> Ikonografia THES923 1.P0TEG.E.4.4 Zdjęcie obiektu z wystawy stałej w związku z remontem pomieszczenia. 7/12/2020 07/12/2020 07/12/2020 anna_adamusinskatasak Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> Kopia maski (Zamek Ostrogskich/Ekspozycja stała/Śmierć) THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 Powrót obiektu z pracowni digitalizacji zewnętrznej na ekspozycję stałą. 24/04/2020 24/04/2020 24/04/2020 lukasz_kaczmarowski Anna Adamusinska-Tasak 22/12/2020 <_> lokalizacja zewnętrzna THES8254 1.P0TEG.Z: Wydanie do digitalizacji zewnętrznej - "MILLROY" Rafał Łochowski i Krzysztof Łochowski spółka jawna, ul. Gwiaździsta 31 lok. 125, 01-651 Warszawa. 10/03/2020 10/03/2020 10/03/2020 grazyna_michniewicz Lukasz Kaczmarowski 24/04/2020 <_> Kopia maski THES1987 1.P0TEG.E.4.3.3.3.4 muzealium eksponowane na wystawie stałej 01/03/2010 01/03/2010 01/03/2010 Grazyna Michniewicz 10/03/2020 <_>sys_id <_>sys_edit <_>sys_edit_by <_>sys_edit_at <_>sys_edit_time <_>sys_edit_fields <_>variant_key <_>aspect_parts <_>aspect_parts_part <_>mus_obj_images <_>mus_obj_images_field <_>mus_obj_images_field_data <_>mus_obj_images_field_id <_>mus_obj_images_association <_>spec_completeness <_>spec_completeness_field <_>spec_completeness_date <_>spec_condition <_>spec_condition_field <_>spec_condition_date <_>mus_condition_checker <_>spec_condition_note <_>spec_conservation_treatment_priority <_>spec_hazard <_>spec_hazard_field <_>spec_hazard_date <_>spec_content_person <_>spec_content_person_field <_>spec_content_person_association <_>spec_dimension <_>spec_dimension_field <_>spec_dimension_value <_>spec_dimension_measurement_unit <_>spec_dimension_measurement_unit_data <_>spec_dimension_measurement_unit_id <_>spec_dimension_value_qualifier <_>spec_dimension_value_date <_>spec_dimension_conversion <_>spec_dimension_conversion_std_unit <_>spec_dimension_conversion_std_add <_>spec_dimension_conversion_std_mul <_>spec_inscription_content <_>spec_inscription_content_field <_>spec_inscriber <_>spec_inscriber_field <_>spec_inscriber_association <_>spec_inscription_language <_>spec_inscription_position <_>spec_inscription_type <_>spec_material <_>spec_material_field <_>spec_object_status <_>spec_phase <_>spec_object_history_note <_>spec_other_number <_>spec_other_number_field <_>spec_other_number_type <_>spec_brief_description <_>spec_title <_>spec_title_field <_>spec_title_language <_>spec_title_type <_>spec_object_production_organisation <_>spec_object_production_organisation_field <_>spec_object_production_organisation_association <_>spec_object_production_person <_>spec_object_production_person_field <_>spec_object_production_person_association <_>spec_object_production_place <_>spec_object_production_place_field <_>spec_object_production_reason <_>spec_object_production_reason_val <_>spec_technique <_>spec_technique_field <_>spec_credit_line <_>spec_object_valuation <_>spec_object_valuation_field <_>spec_object_valuation_date <_>spec_object_valuation_note <_>spec_object_valuation_type <_>spec_ownership <_>spec_ownership_owner <_>spec_ownership_access <_>spec_ownership_category <_>spec_ownership_dates <_>spec_ownership_exchange_method <_>spec_ownership_exchange_note <_>spec_original_object_purchase_price <_>spec_original_object_purchase_price_field <_>spec_original_object_purchase_price_denomination <_>mus_materials_techniques_note <_>spec_object_production_date <_>spec_object_production_date_field <_>spec_object_production_date_association <_>chopin_spec_rights <_>spec_right_begin_date <_>spec_right_type <_>chopin_spec_rights_restriction <_>com_procedure <_>com_procedure_assoc_idref <_>com_procedure_id <_>com_procedure_type <_>com_procedure_status <_>com_procedure_seq <_>mus_part_aspects <_>aspect_parts_assoc_idref <_>mus_part_obj_num_text <_>mus_part_obj_num <_>mus_part_obj_num_display <_>mus_part_obj_num_prefix <_>mus_part_obj_num_year <_>mus_part_obj_num_number <_>mus_part_name <_>mus_part_name_field <_>mus_part_location <_>mus_part_location_current <_>mus_part_location_date <_>mus_part_location_user <_>mus_part_location_history <_>mus_part_location_history_data <_>mus_part_location_history_data_current <_>mus_part_location_history_data_note <_>mus_part_location_history_data_date <_>mus_part_location_history_data_user <_>mus_part_location_history_user <_>mus_part_location_history_date <_>cms_node_links <_>cms_node_links_root_ref <_>cms_node_links_parent_ref <_>cms_node_links_url <_>cms_node_controller <_>spec_recording_progress <_>spec_confidentiality_note <_>mus_obj_workflow_inv_complete <_>mus_obj_workflow_web_available <_>spec_responsible_department <_>mus_catalogue_department <_>sys_fields_with_data